YAPAY ZEKA // RÜZGAR // FAZ 1 PİLOT

Rüzgarsantrallerindeatılalan.

Rüzgar santrallerine tahsis edilen lisans alanının ne kadarı gerçekten kullanılıyor? Altı pilot sahada cevabı hesapladım.

YÖNETİCİ ÖZETİ

6 pilot saha, tek bakışta.

234 km² toplam saha alanının 171 km²'si atıl durumda (%73). Bu alana fiziksel olarak sığabilecek ek türbin ve üretim potansiyeli senaryoya göre değişiyor.

171km²
TESPİT EDİLEN ATIL ALAN: 59–172
SIĞABİLECEK EK TÜRBİN: 287–826MW
EK KURULU GÜÇ POTANSİYELİ: 881–2.518bin MWh/yıl
EK ÜRETİM POTANSİYELİ

Bu 6 saha, metodolojiyi farklı saha büyüklüğü ve karmaşıklığında geliştirip test etmek için seçildi.
15.08.2026 tarihli EPDK sorgusuna göre işletmede 304 rüzgar santrali bulunuyor. Bu sonuçlar bunların yalnızca 6 tanesine (%1,97) ait, tam portföyde potansiyel çok daha büyük.
Analiz, insan uzmanlığı ile yapay zeka ajanlarının birlikte çalıştığı bir metodolojiyle hazırlandı.

NEDEN BU ANALİZ?

Lisanslı alanın %73'ü boşta.

Proje sahaları, türbin sayısı ve yerleşim planına göre geometrik olarak çizilir. İzin süreçleri yıllar sürerken türbin teknolojisi gelişir. Bu yüzden proje işletmeye geçerken aynı kurulu güç, farklı bir yerleşim planıyla ve daha az türbinle kurulabilir. Saha sınırları ise güncellenmediği için sahaların içinde atıl alanlar oluşur.

Ne kadar alanın atıl kaldığını görmek için EPDK'nın lisansladığı 6 pilot sahayı seçtim. Rüzgar Kaynağına Dayalı Başvuruların Teknik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uyarınca çizilen bu sahalara toplam 234 km² alan tahsis edilmiş. İşletmedeki türbinlerle sahalar yönetmeliğe göre yeniden çizildiğinde, aynı kapasite için gereken alan yalnızca 84 km² çıkıyor.

LİSANSLI ALAN (SAHA SINIRI)234 km²

FİİLEN GEREKEN ALAN (BUGÜNÜN METODOLOJİSİYLE)84 km²

ATIL ALAN (KULLANILABİLİR POTANSİYEL)171 km²

Neden toplam, lisanslı alanı aşıyor?

Fiilen gereken alan (84 km²) ile atıl alanın (171 km²) toplamı 255 km² eder ve lisanslı alanı (234 km²) aşar. Çünkü işletmedeki türbinlerle kurala göre hesaplanan saha, eski ve düzensiz şekilli lisans sınırlarının 21 km²'lik kısmının dışına taşıyor. Bu, eski lisans sınırlarıyla güncel yöntemin tam örtüşmediğini gösteren ayrı bir bulgu.

METODOLOJİ GENEL BAKIŞ

Yaklaşım: üç metrik.

A
Atıl alan
Ne kadar fazla alan tutuluyor?
B
Yerleşim potansiyeli
Kaç ek türbin sığar?
C
Üretim potansiyeli
Rüzgar açısından anlamlı mı?

AKIŞ

Uçtan uca iş akışı.

01
Veri alımı
EPDK lisans ve türbin verisi okunur.
02
Metrik A
12gen tampon birleşimiyle hesaplanan saha ve atıl alan bulunur.
03
Metrik B
Eğim ve güç yoğunluğu filtresiyle ILP, atıl alana en fazla ek türbini yerleştirir.
04
Eşik katmanı
Sahanın kendi güç yoğunluğu dağılımından türetilen p10 / min / min80 ile zayıf adaylar elenir.
05
Metrik C
Weibull/GWA (referans) veya EPİAŞ oranı (mevcut) ile kapasite faktörü ve ek MWh/yıl bulunur.
06
Bağımsız denetim
Ayrı bir ajan ham veriye inip her adımı yeniden hesaplayarak doğrular.
07
Çıktı
GeoPackage, Excel, QGIS ve KMZ olarak karar vericiye sunulur.

YÖNTEM // METRİK A

Atıl alan nasıl hesaplanıyor?

Resmi saha sınırı
Hesaplanan saha
Atıl alan
Lisans dışına taşan kısım

ADIM 1
Resmi sınır ve türbinler
EPDK lisans ve türbin verisi okunur: resmi saha sınırı ve işletmedeki türbinler.
ADIM 2
Her türbine 12 kenarlı poligon
Her aktif türbinin merkezine 700 m yarıçaplı 12 kenarlı bir poligon (12gen) çizilir.
ADIM 3
Hesaplanan saha
Birbirine 1.000 m'den yakın 12gen kümeleri, ek tampon eklenmeden convex hull ile birleştirilir. 1.000 m'den uzak, izole kümelere kendi başlarına +300 m emniyet bandı eklenir. Tüm parçalar birleşince hesaplanan saha ortaya çıkar. Sahanın lisans sınırından taşan kısmı mor ile gösterilir. Yönetmeliğin güncel halinde +300 m bandı yok. Bu sahalar eski mevzuat dönemine ait olduğu için ilave bandın kullanılması tercih edildi.
ADIM 4
Atıl alan
Resmi lisans sınırının hesaplanan sahanın dışında kalan kısmı atıl alandır. Turuncu bölge yeni türbinlere açılabilecek boşluğu, mor bölge ise hesaplanan sahanın lisans sınırından taştığı kısmı gösterir. Şematik bir örnektir, gerçek bir saha değildir.

YÖNTEM // METRİK B

Ek türbin yerleşimi.

KRİTER 1
14D × 6D eliptik dışlama alanı
Her türbin için eliptik bir dışlama alanı tanımlanır (D = rotor çapı). Elipsin uzun ekseni rüzgar yönündedir. Bir başka türbin bu elipsin içine giremez. Micrositing yapılmadığı için wake (gölgeleme) kayıplarını ihmal edilebilir kılacak şekilde seçilmiştir.
KRİTER 2
ILP ile en fazla sayıda türbin
Tamsayılı doğrusal programlama (ILP) ile çakışmayan, en fazla sayıda aday türbin yerleştirilir. Yöntem seçimi bir iterasyonun sonucudur: GWA'nın güç yoğunluğu (PD) haritası altlık alınıp eğimin türbin konulamayacak alanları elemesinin ardından, gerçeğe en yakın micrositing sonucunu bulmak için 12 farklı yerleşim algoritması test edildi. Sabit ızgara + ILP + kademeli ince ayar kombinasyonu en yüksek türbin sayısını ve güç yoğunluğunu verdiği için resmi yöntem olarak seçildi.
KRİTER 3
Saha bazlı %95 eğim eşiği
Her sahanın kendi mevcut türbinleri zaten hangi eğimde inşa edildiğini gösterir. Bu yüzden saha bazlı %95 persentil eğim eşiği kullanılır. Evrensel, sabit bir limit sahaya özgü arazi gerçeğini yansıtmaz.
KRİTER 4
Saha sınırına bir kanat boyu
Aday türbinlerin saha sınırına en az bir kanat boyu (rotor yarıçapı) mesafeye kadar yaklaşmasına izin verilir.
VERİ VE KISITLAR
Veri çözünürlüğü ve kısıtlar
Rüzgar kaynağı verisi (GWA) yaklaşık 250 m, arazi ve eğim verisi (Copernicus DEM) yaklaşık 30 m çözünürlüğünde. Gerçek dünyada hem topografya hem rüzgar kaynağı nedeniyle türbin konulamayacak noktalara aday yerleştirilmiş olabilir. Bunun önüne geçmek için her sahaya profesyonel micrositing yapılması gerekir. Elemeyi kısmen otomatikleştirmek için Metrik C aşamasında güç yoğunluğuna (PD) bağlı bir eşik kısıtı da uygulanıyor. Türkiye geneli kısıtların (sit alanı, enerji nakil hatları vb.) sahalara eklenmesi için ayrı bir modül üzerinde çalışılıyor.

YÖNTEM // METRİK C

Üretim potansiyeli.

İki paralel senaryo çalıştırılıyor. Mevcut türbin senaryosu, sahadaki en güncel ve en büyük operasyonel modelin ne kadar sığacağını varsayar. Bu aynı zamanda modelin operasyonel gerçekle örtüşüp örtüşmediğini sınayan bir doğrulama katmanıdır. Referans türbin senaryosu ise gerçekçi bir yatırım kararını yansıtır: bugün atıl alana türbin eklense eski bir model tercih edilmez, bu yüzden piyasada güncel bir model (Nordex N175) referans alınır. Analiz modeli istenen herhangi bir referans türbine göre çalışacak esnekliktedir.

Mevcut türbin senaryosu

Gerçek EPİAŞ üretim verisinden santralin gerçek kapasite faktörü okunur. Tüm operasyonel türbinlerin kule ve güç eğrisi verisi elimizde olmadığı için bu, yaklaşık ama yönü doğru bir tahmindir.
Aday noktanın kapasite faktörü ve yıllık üretimi, kendi güç yoğunluğunun (PD) santral ortalamasına oranına göre ölçeklenir.

Referans türbin senaryosu

GWA'nın çok yükseklikli (10/50/100/150/200 m) Weibull A/k katmanları, log-yükseklik interpolasyonu ile her adayın kendi hub yüksekliğine taşınır.
Weibull rüzgar dağılımı ve hava yoğunluğuna duyarlı modern bir referans türbin güç eğrisi (Nordex N175/6.X) kullanılır.
Aday noktadaki A ve k parametreleri bu eğriyle konvolüsyona sokularak teorik kapasite faktörü ve yıllık üretim hesaplanır.
Brüt kapasite faktörüne, availability, elektriksel kayıp, kirlenme ve curtailment kalemlerini temsil eden %11 genel kayıp uygulanır. Bu kayıp yalnızca referans senaryoya uygulanır, mevcut senaryo zaten EPİAŞ'ın gerçek net üretim verisinden geldiği için etkilenmez.

METRİK C DETAY

Rüzgar kaynağı eşiği: neden ve nasıl?

Metrik B yalnızca geometrik olarak sığan adayları bulur. Ama bir aday rüzgar açısından zayıf bir noktadaysa oraya türbin koymak ekonomik olarak anlamsız olabilir. Her sahada micrositing çalışması yapmak da mümkün değildir. Bu yüzden sahanın kendi operasyonel türbinlerinin güç yoğunluğu (PD) dağılımından türetilen bir eşik uygulanır. Global, sabit bir sayı değil, her sahaya özgüdür. Bilinçli olarak 3 paralel senaryo tanımlanır.

P10
Operasyonel türbinlerin PD'sinin en düşük %10'luk dilimi. En muhafazakâr.
MIN
Operasyonel türbinlerin en düşük PD değeri.
MIN80
Bu minimumun %80'i. En esnek.

Örnek: Saha-1

Sahanın 9 operasyonel türbininin ortalama PD'si ve eşikler. Bir aday noktanın PD'si ilgili senaryonun eşiğinin altındaysa, o senaryoda üretime dahil edilmez.

ORTALAMA PD707 W/m²

P10 EŞİĞİ633 W/m²

MIN EŞİĞİ600 W/m²

MIN80 EŞİĞİ480 W/m²

SEÇİM KRİTERLERİ

Pilot kapsamı: neden bu 6 saha?

Metodolojiyi farklı büyüklük ve karmaşıklıkta sahalarda geliştirip sınamak için seçildi.

01 · SAHA-1
Tipik ölçek referansı
~28
MW_m
%34
KAP. FAKTÖRÜ
~84.000
MWh/yıl
02 · SAHA-2
Büyük saha + anomali
~47
MW_m
%33
KAP. FAKTÖRÜ
~135.000
MWh/yıl
03 · SAHA-3
Büyük saha + anomali
~100
MW_m
%23
KAP. FAKTÖRÜ
~200.000
MWh/yıl
04 · SAHA-4
Tipik ölçek referansı
~20
MW_m
%21
KAP. FAKTÖRÜ
~37.000
MWh/yıl
05 · SAHA-5
Küçük saha
~1
MW_m
%38
KAP. FAKTÖRÜ
~2.700
MWh/yıl
06 · SAHA-6
Referans saha
~92
MW_m
%36
KAP. FAKTÖRÜ
~290.000
MWh/yıl

6 SAHA ÖZETİ // ATIL ALANDA, SENARYO BAZLI

Pilot sonuçları: genel tablo.

SAHA	TOPLAM GÜÇ (MW_m)	SAHA ALANI (km²)	ATIL ALAN (km²)	ATIL ALANDA EK TÜRBİN (adet / MW_m)
				MEVCUT TİP			REFERANS TİP
				MIN80	MIN	P10	MIN80	MIN	P10
SAHA-1	28	6	0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0
SAHA-2 ★	47	74	67	101 / 485	49 / 235	47 / 226	73 / 511	56 / 392	54 / 378
SAHA-3 ★	100	114	91	56 / 224	22 / 88	4 / 16	32 / 224	17 / 119	3 / 21
SAHA-4	20	6	0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0
SAHA-5	1	1	0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0	0 / 0
SAHA-6	92	33	14	15 / 86	12 / 68	8 / 46	13 / 91	11 / 77	8 / 56
TOPLAM	288	234	171	172 / 794	83 / 392	59 / 287	118 / 826	84 / 588	65 / 455

★ Saha-2 ve Saha-3'te küme mesafesi 1 km'den büyük, yönetmeliğe uygun değil (bkz. çoklu parça anomalisi). Rakamlar yalnızca atıl alandaki, hem eğim hem PD eşiğini geçen adayları kapsar. Hesaplanan alandaki adaylar mevcut santral sahibine ait sayılır. Alanlar ve kurulu güçler yuvarlanmıştır, toplamlar yuvarlama nedeniyle farklı olabilir.

SADECE ATIL ALANDAKİ ADAYLAR // SENARYO KARŞILAŞTIRMASI

Üretim ve kapasite potansiyeli.

Sadece atıl alandaki adaylar dahil edildi. Hesaplanan alandaki adaylar mevcut santral sahibine ait sayıldığı için hariç tutuldu. Sonuçlar rüzgar kaynağı eşiğinin sıkılığına göre değişiyor: p10 muhafazakâr, min standart, min80 orta ve esnek.

Atıl alanda ek kurulu güç (MW)

Mevcut kurulu güç (operasyonel)288 MW

Mevcut tip · P10287 MW

Mevcut tip · MIN392 MW

Mevcut tip · MIN80794 MW

Referans tip · P10455 MW

Referans tip · MIN588 MW

Referans tip · MIN80826 MW

Atıl alanda ek üretim (bin MWh/yıl)

Mevcut üretim (operasyonel)748 bin MWh/yıl

Mevcut tip · P10881 bin MWh/yıl

Mevcut tip · MIN1.044 bin MWh/yıl

Mevcut tip · MIN801.828 bin MWh/yıl

Referans tip · P101.458 bin MWh/yıl

Referans tip · MIN1.863 bin MWh/yıl

Referans tip · MIN802.518 bin MWh/yıl

KONTRAST // ÖNE ÇIKAN SAHALAR

Büyük alan, yüksek potansiyel demek değil.

SAHA-2

1,09 türbin/km²

67 km² atıl alanda 73 ek türbin (min80, referans): yüksek verim.

SAHA-3

0,35 türbin/km²

91 km² gibi geniş bir atıl alana rağmen yalnızca 32 ek türbin sığıyor (min80, referans): düşük verim, muhtemelen arazi ve rüzgar kısıtları nedeniyle.

ÇOKLU PARÇA ANOMALİSİ

Şematik örnekler: çoklu parçalı sahalar.

Şematik örnekler: Mavi alanlar (hesaplanan saha) birbirinden 1 km'den uzak, kopuk kümeler halinde. Yönetmeliğin öngördüğü bütünlük Saha-2 ve Saha-3'te sağlanmıyor. Turuncu alanlar, kümeler arasındaki geniş atıl bölgeyi gösteriyor. Gerçek saha değildir.

Resmi saha sınırı
Hesaplanan saha
Atıl alan

SAHA-5: sınırlı potansiyel

Küçük saha (~1 km²), atıl alanı sıfıra yakın. Net ek türbin potansiyeli: 0.

Şematik örnek: tek türbinin 12genı saha sınırını aşıyor, geriye atıl alan kalmıyor.

Resmi saha sınırı
Hesaplanan saha
Lisans dışına taşan kısım

REFERANS TİP, SAHA BAZLI // EĞİM SONRASI VE PD SENARYOLARI

Aday türbin hunisi.

286 ham (karışık) referans-tip adaydan başlanıp eğim ve rüzgar kaynağı (PD) kısıtlarından geçirilerek, atıl alanda senaryoya göre nihai olarak 65 (p10, en muhafazakâr) ile 118 (min80, en esnek) arası aday üretime dahil ediliyor.

Kısıtsız (ham, karışık)286
Eğim sonrası (atıl alanda)209
MIN80118
MIN84
P10 (nihai)65

Mevcut tip için aynı huni (atıl alanda): 513 (ham, karışık) → 302 (eğim sonrası) → 59–172 (p10–min80).

ŞEFFAFLIK

Varsayımlar ve sınırlamalar.

Referans türbin
Nordex N175/6.X (7,0 MW). Model istenen herhangi bir referans türbine göre çalışacak esnekliktedir.
3 paralel eşik senaryosu
p10 / min / min80 bilinçli olarak tek bir sayıya indirgenmedi, karşılaştırmalı sunuluyor.
Saha bazlı eğim eşiği
Sabit, evrensel bir eğim limiti yok. Her sahanın kendi operasyonel türbinlerinin %95 persentili kullanılıyor.
Minimum veri kuralı
Gerçek üretim verisi, yılda en az 3 ay / 2.160 saat veri yoksa o yıl hesaba dahil edilmiyor.
Veri çözünürlüğü farkı
Rüzgar verisi (GWA) ~250 m, arazi verisi (Copernicus DEM) ~30 m. Aradaki yaklaşık 8 kat fark, sonuçların yorumunda göz önünde bulundurulmalı.
Wake kaybı ihmal edildi
CFD tabanlı micrositing yapılmıyor. 14D×6D eliptik kural, wake kaybını ihmal edilebilir kılacak şekilde seçildi.
Genel kayıp varsayımı
Referans senaryonun brüt kapasite faktörüne %11 genel kayıp uygulanır. Mevcut senaryo etkilenmez, çünkü zaten EPİAŞ net verisinden gelir.

Bunlar kalibre edilebilir varsayımlardır. Kesinleşmiş, değişmez bir nihai sonuç değildir.

TAMAMLAYICI BİLGİ // MEVCUT SAHİBE AİT

Hesaplanan alan türbinleri.

Hesaplanan saha, mevcut türbinlerin zaten hak ettiği ve gerektirdiği alandır (Metrik A). Bu alana düşen aday türbinler yeni bir repowering fırsatı değil, mevcut santral sahibinin kendi footprint'i içinde kalan doğal bir kapasite artışıdır. Bu yüzden sonuç tablosundaki ve grafiklerdeki başlık rakamlarına dahil edilmedi, tamamlayıcı bilgi olarak burada ayrıca gösteriliyor.

SAHA	HESAPLANAN ALANDA EK TÜRBİN (adet / MW_m)
SAHA	MEVCUT TİP	REFERANS TİP
SAHA-1	11 / 36	2 / 14
SAHA-2	4 / 19	1 / 7
SAHA-3	23 / 92	8 / 56
SAHA-4	10 / 20	1 / 7
SAHA-5	0 / 0	0 / 0
SAHA-6	4 / 23	2 / 14
TOPLAM	52 / 190	14 / 98

Bu türbinler zaten mevcut sahanın hesaplanan (gerekli) alanı içinde kaldığından, atıl alandaki gibi ayrı bir yatırımcıya tahsis edilebilir serbest alan niteliği taşımazlar.

METODOLOJİ NASIL ÜRETİLDİ?

Ekip: insan ve yapay zeka birlikte.

Analiz, insan uzmanlığı ile yapay zeka ajanlarının birlikte çalıştığı bir hiyerarşiyle hazırlandı. Kodu yazan ajan, hem proje sahibine hem baş mimar ve denetçiye raporlar.

İNSAN

Proje sahibi / karar verici

CLAUDE CODE

Baş mimar / bağımsız denetçi

Model: Claude Sonnet 5

RAPORLAR

ANTIGRAVITY

Kod yazıcı / yürütücü

Tüm Python ve arayüz kodunu yazar ve çalıştırır.

Model: Gemini 3.1 Pro

ALT AJANLAR (SUBAGENT)

Paralel saha işleme. Örneğin Metrik C hesaplarını sahalar arasında eşzamanlı çalıştırma.

KULLANDIĞI YETENEKLER (SKILL)

bug-hunter
Kodun hatalarını, gizli kalmış sorunlarını bulmaya çalışır.
epias-cf-calibration
Gerçek üretim verileriyle tahminleri doğrular.
geodata-ingestion
Ham harita dosyalarını okuyup düzenli hale getirir.
graphify-maintenance
Projenin tüm parçalarının birbirine nasıl bağlı olduğunu gösteren bir rehber tutar.
metric-a-idle-area
Bir sahada boşa duran alanı bulur.
metric-b-repowering-potential
O boş alana kaç yeni türbin sığacağını hesaplar.
metric-c-wind-resource-potential
Oraya konacak türbinlerin ne kadar elektrik üretebileceğini tahmin eder.
qgis-integration
Sonuçları haritada görüntülenebilir hale getirir.
web-dashboard-app
Sonuçları görebileceğin basit bir ekran oluşturur.

Tüm Yapay Zeka Projeleri

Rüzgarsantrallerindeatılalan.

6 pilot saha, tek bakışta.

Lisanslı alanın %73'ü boşta.

Neden toplam, lisanslı alanı aşıyor?

Yaklaşım: üç metrik.

Atıl alan

Yerleşim potansiyeli

Üretim potansiyeli

Uçtan uca iş akışı.

Veri alımı

Metrik A

Metrik B

Eşik katmanı

Metrik C

Bağımsız denetim

Çıktı

Atıl alan nasıl hesaplanıyor?

Resmi sınır ve türbinler

Her türbine 12 kenarlı poligon

Hesaplanan saha

Atıl alan

Ek türbin yerleşimi.

14D × 6D eliptik dışlama alanı

ILP ile en fazla sayıda türbin

Saha bazlı %95 eğim eşiği

Saha sınırına bir kanat boyu

Veri çözünürlüğü ve kısıtlar